تأثیر فرهنگ دینی در تحمل ناملایمات اجتماعی دانشجویان (مطالعۀ موردی: دانشجویان رشتۀ الهیات دانشگاه فرهنگیان استان تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری علوم قرآن و حدیث، استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی پردیس شهید مفتح دانشگاه فرهنگیان. تهران، ایران

چکیده

هدف: هدف از انجام این مطالعه، تبیین رابطۀ بین پذیرش فرهنگ دینی و تحمل ناملایمات اجتماعی دانشجویان بود. روش: در این پژوهش که به صورت کمّی انجام شد، جامعۀ آماری تحقیق شامل همۀ دانشجویان رشتۀ الهیات استان تهران در سال تحصیلی 400-1399 به تعداد 537 نفر بود. حجم نمونۀ آماری بر اساس فرمول کوکران، 224 نفر تعیین شد و به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. این مطالعه از نوع همبستگی بود و به صورت پیمایشی انجام شد. ابزار پژوهش شامل دو پرسشنامۀ محقق‌ساختۀ دین‌باوری با 20 گویه و تحمل ناملایمات اجتماعی با 16 گویه و طیف پنج گزینه‌ای لیکرتی بود. روایی صوری و محتوایی آنها توسط 10 نفر از صاحب‌نظران این حوزه تأیید شد. پایایی هر دو پرسشنامه از طریق ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب 92/0 و 87/0 محاسبه شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون همبستگی اسپیرمن و رگرسیون چند متغیّره استفاده شد. یافته‌ها: رابطۀ معناداری بین متغیّر مستقل دین‌باوری به همراه هر یک از مؤلفه‌های آن(یقین، عمل صالح، وفای به عهد، ترک گناه و امانتداری) و متغیّر وابستۀ تحمل ناملایمات اجتماعی به همراه مؤلفه‌های آن(صبر، تقوا، توکل و توسل) وجود دارد. همچنین نتایج نشان داد که دین‌باوری دانشجویان می‌تواند 66/0 از تحمل ناملایمات اجتماعی آنان را پیش‌بینی کند. نتیجه‌گیری: تقویت فرهنگ دینی در بین دانشجومعلمان، سهم بسزایی در مواجهۀ آنان در برابر ناملایمات اجتماعی دارد. این مهم که می‌تواند به وسیلۀ متون آموزشی تحقق یابد، در تربیت آینده‌سازان ایران اسلامی نقش بسزایی دارد.

کلیدواژه‌ها


  • قرآن کریم.
  • نهج‌البلاغه. ترجمۀ محمد دشتی(1379). قم: مشهور.
  • ابن ابی الحدید، عزالدین ابوحامد، (1338). شرح نهج البلاغه ابن ابی ابی الحدید، مصحح: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، نشر کتابخانه­ی عمومی آیت الله مرعشی نجفی.
  • ارجمندی، آمنه(1389). راه‌های نهادینه کردن دین‌باوری در دانش‌آموزان دورۀ دوم متوسطۀ استان گیلان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشتۀ تاریخ و فلسفۀ آموزش‌وپرورش(تعلیم‌وتربیت اسلامی). گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، مرکز همدان.
  • اسماعیلی یزدی، عباس(1390). فرهنگ صفات بایدها و نبایدهای اخلاقی. قم: دلیل ما، چ دوم.
  • اکبری، محمود(1387). عجله و شتاب‌زدگی: بحثهایی پیرامون عجله، اهمال‌کاری، صبر، بی‌تابی و وقار. ایران: فتیان.
  • امامی، محمد جعفر (1387). لغات در تفسیر نمونه. قم، انتشارات علی بن ابی طالب.
  • جوادی آملی، عبدالله(1392). شریعت در آینه معرفت. تنظیم و ویرایش: حمید پارسانیا. قم: إسراء، چ هفتم.
  • جوهری، اسماعیل بن حماد، 1418، الصحاح. لبنان، بیرت، انتشارات دارالفکر، بی چا.
  • جهان‌پور، کبری و سید محمدمهدی جعفری(1393). «فواید و راه‌های گسترش وفای عهد از نظر امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام». کتاب و سنت، ش 3(1): 55-66.
  • حاجی‌زاده، حاجت و سید ابراهیم حسینی(1394). «بررسی نقش سه مؤلفۀ نظام ارزشی: ایمان، تقوا و توکل در بهبود رهبری مدیران جامعۀ اسلامی». کنفرانس ملی اقیانوس مدیریت. تهران: مرکز توسعۀ آموزشهای نوین ایران، ش 1(1): 30-45.
  • داودی، سیما (1395). بررسی تطبیقی راه‌های تقویت دین‌‌باوری از منظر قرآن و عهدین. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشتۀ علوم قرآن و حدیث. دزفول: دانشکدۀ اصول‌الدین.
  • دهخدا، علی اکبر (1373). لغت نامۀ دهخدا، تهران، موسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ اول.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412). مفردات الفاظ قرآن کریم، صفوان عدنان داوودی (محقق)، انتشارات دار الشامیه، چاپ اول، لبنان - بیروت
  • سبحانی، جعفر(1383). منشور جاوید قرآن. قم: مؤسسه امام صادق، چ چهارم.
  • سبحانی‌نیا، محمدتقی؛ عباداله عمادی و علی ملکوتی‌نیا(1392). «کاربرد توکل در تحمل‌افزایی با تأکید بر مشکلات خانواده». نشریه اخلاق، ش 3(3): 16-31.
  • ستوده، حافظ؛ ایرج شاکری‌نیا، مریم خیراتی، شهریار درگاهی و رضا قاسمی‌جوبنه(1395). «رابطۀ بین هوش معنوی و هوش اخلاقی با بهزیستی روان‌شناختی پرستاران». اخلاق و تاریخ پزشکی، ش 9(1): 63-73.
  • سلیمانی، امرالله(1385). سیمای مخبتین در آیات و روایات. قم: زائر آستانۀ مقدسه قم.
  • شریفی، مرضیه(1393). نقش سختی‌ها در تکامل انسان از دیدگاه قرآن. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشتۀ معارف قرآن. تهران: دانشگاه خوارزمی.
  • کجباف، محمدباقر و حفیظ‌الله رئیس‌پور(1387). «رابطۀ بین مذهبی و سلامت روانی در بین دانش‌آموزان دبیرستانهای دخترانه اصفهان». مطالعات اسلام و روان‌شناسی، ش 1(2): 45-60.
  • مجلسی، محمدباقر(1404 ق). بحار الانوار. بیروت: مؤسسه الوفاء، چ دوم.
  • محفوظی، عباس(1388). اخلاق اسلامی: درسهایی دربارۀ مبانی اخلاق، تقوا و صفات تقواپیشگان. قم: مشهور.
  • محمدی، محمدجواد؛ محمد صاحب‌الزمانی، فاطمه سراجیان، سید محمد علوی، سحر گراوندی، مریم مسعودزادگان و علی محمدی ولدانی(1396). «رابطۀ بین هوش معنوی با میزان اضطراب و کیفیت زندگی دانشجویان غیر بومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد پزشکی تهران». توسعۀ آموزش جندی‌شاپور، ش 8(2): 208-216.
  • مرزبند، رحمت‌اله؛ علی‌‌اصغر زکوی و سیدحسین حسینی کارنامی(1394). «نقش توکل در سلامت روانی با تأکید بر آموزههای قرآنی». دین و سلامت، ش 3(1): 73-82.
  • معین، محمد(1386). فرهنگ فارسی. تهران: زرین، چ سوم.
  • مهرابی، ابراهیم(1392). «اقتراحی در متافیزیک هوش معنوی در اسلام». انسان‌پژوهی دینی، ش 10(29): 5-30.
  • نوری، حسین(1408 ق). مستدرک الوسائل. قم: مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث، چ هفتم.
  • هیوم، رابرت (1373). ادیان زندۀ جهان، گواهی، عبدالرحیم (مترجم)، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ سوم، تهران.
  • Resources
  • The Holy Quran.
  • Nahj-Albalagheh. Translated by Mohammad Dashti (2000). Qom: Mashhoor publication.
  • Akbari, Mahmoud (2008). Hurry and haste: Debates about haste, procrastination, patience, impatience and dignity. Iran: Fatyan publication.
  • Ebn Abi Al-Hadid, Izz al-Din Abu Hamid, (1338). Explanation of Nahj al-Balaghah Ibn Abi Abi Al-Hadid, Editor: Mohammad Abolfazl Ibrahim, Qom, Publication of Ayatollah Marashi Najafi Public Library.
  • Arjmandi, Amina (2010). Ways to Institutionalize Religion in Secondary School Students in Gilan Province. History and Philosophy of Education (Islamic Education) - Educational Sciences group, Master Thesis, Payame Noor University, Department of Literature and Humanities, Hamadan Center.
  • Davoodi, Sima (2016). A Comparative Study of Ways to Strengthen Religion from the Perspective of the Qur'an and Ahdain. Quran and Hadith Sciences, M.Sc. Thesis, Department of Principles of Dezful, Dezful Branch.
  • Hajizadeh, Hojat & Seyed Ibrahim Hosseini (2015). “The Study of the Role of Three Components of Value System: Faith, Piety and Trust in Improving the Leadership of the Managers of the Islamic Society”. National Oceanic Management Conference. Center for the Development of New Iranian Education, 1(1): 30-45.
  • Ismaili Yazdi, Abbas (2011). Culture of traits, Moral Do's and Don'ts. Qom: Dalil Ma publication, Second Edition.
  • Jahanpour, Kobra & Seyed Mohammad Mehdi Jafari (2014). “Benefits and Ways to Expand the Faithfulness of the Covenant from the Perspective of Amir al-Mu'minin Ali”. Journal of Ketab and Sunnah, 3(1): 55-66.
  • Emami, Mohammad Jafar (1387). Vocabulary in sample interpretation.  Qom, Ali Ibn Abi Talib Publications.
  • Javadi Amoli, Abdullah (2013). Religion in the Mirror of Knowledge. Edited by Hamid Parsania. Qom: Isra publication Center, seventh edition.
  • Johari, Ismail Ibn Hammad, 1418, Al-Sahah. Lebanon, Beirut, Dar al-Fikr Publications, Bi Cha.
  • Kajbaf, Mohammad Baqir & Hafizollah Raeispour (2008). “The relationship between religion and mental health among female high school students in Isfahan”. Bimonthly Journal of Islamic Studies and Psychology, 1(2): 45-60.
  • Mahfouzi, Abbas (2009). Islamic ethics: lessons on the principles of ethics, piety and the attributes of pious people. Qom: Mashhoor publication.
  • Majlisi, Mohammad Baqir (1404 AH). Bahar Al-Anvar. Beirut: Al-Wafa Institute, second edition.
  • Marzband, Rahmatullah; Aliasghar Zakavi & Seyed Hossein Hosseini Karnami (2015). “The role of trust in mental health with emphasis on Quranic teachings”. Din va Salamat, 3(1): 73-82.
  • Mehrabi, Ibrahim (2013). “Design in the Metaphysics of Spiritual Intelligence in Islam”. Anthropological Religious Research, 10(29): 5-30.
  • Mohammadi, Mohammad Javad; M. Sahebal-Zamani, F. Serajian, S.M. Alavi, S. Geravandi, M. Masoudzadegan & A. Mohammadi Valadani (2017). “Relationship between spiritual intelligence with anxiety and quality of life of non-native students of Islamic Azad University, Tehran Medical Branch”. Jundishapur Education Development, 8(2): 208-216.
  • Moin, Mohammad (2007). Persian Culture. Tehran: Zarrin, third edition.
  • Nouri, Hussein (1408 AH). Mustadrak al-Vasa'il. Qom: Al-Bayt Le-Ahya’e Al-Terath Institute, seventh edition.
  • Sharifi, Marzieh (2014). The Role of Difficulties in Human Development from the Perspective of the Qur'an. Quranic Studies, M.Sc. Thesis, Kharazmi University.
  • Dehkhoda, Ali Akbar (1373). Dehkhoda Dictionary, Tehran, University of Tehran Publishing and Printing Institute, First Edition.
  • Ragheb Isfahani, Hussein bin Muhammad (1412). Vocabulary of the Holy Quran, Safwan Adnan Davoodi (Researcher), Dar Al-Shamiya Publications, First Edition, Lebanon - Beirut
  • Sobhani, Jafar (2014). Eternal Charter of the Quran. Qom: Imam Sadegh Institute, fourth edition.
  • Soleimani, Amrullah (2006). The image of the wicked in verses and hadiths. Qom: The Za’er Astane Moghadase-ye Qom.
  • Sotoudeh, Hafez; I. Shakerinia, M. Kheyrati, Sh. Dargahi & R. Ghasemi Jobneh (2016). “The relationship between spiritual intelligence and moral intelligence with the psychological well-being of nurses”. Journal of Medical Ethics and History, 9(1): 63-73.
  • Subhaninia, Mohammad Taqi; E. Emadi & A. Malakootinia (2013). “Application of trust in tolerance with emphasis on family problems”. Akhlagh publication, 3(3): 16-31.
  • Hume, Robert (1373). Living Religions of the World, Certificate, Abdolrahim (Translator), Islamic Culture Publishing Office, Third Edition, Tehran.