الگوی مفهومی خط‌مشی‌های فراگیر نظام فرهنگی- اجتماعی مبتنی بر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد معارف اسلامی و مدیریت بازرگانی، دانشگاه امام صادق(ع)، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، گروه مدیریت بازرگانی و پژوهشگر کارگروه حکمرانی پژوهشکده سیاست‌پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت. تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، گرایش تصمیم‌گیری و خط‌مشی‌گذاری، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. پژوهشگر کارگروه حکمرانی پژوهشکده سیاست‌پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت.

3 دکترای تصمیم‌گیری و خط‌ مشی‌گذاری، استادیار گروه مدیریت و فلسفه علم و فناوری، دانشکده مهندسی پیشرفت، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران(نویسنده مسئول)/ نشانی: تهران؛ نارمک، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشکده مهندسی پیشرفت/ نمابر: 73228030/ Email: Mahdi_abdolhamid@IUST.ac.ir

چکیده

هدف: با نظرداشت اهمیت ارزشهای عمومی در نظام خط‌مشی‌گذاری و نیز عرصۀ فرهنگی- اجتماعی، هدف محققان از این پژوهش، کشف الگوی مفهومی خط‌مشی‌های قرآنی فراگیر فرهنگی- اجتماعی بود. روش: رویکرد این پژوهش، کیفی و اکتشافی بود. برای گردآوری داده‌ها، با تلاوت تمام قرآن با رویکرد روش تحقیق موضوعی قرآن کریم و مطالعۀ آثار مرتبط، آیات سیاستی این عرصه استخراج شد. یافته‌ها: در تحلیل داده‌ها، علاوه بر رویکرد پیشین، از روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد برای مفهوم‌نویسی نظام‌مند از آیات و طبقه‌بندی و مقوله‌بندی آنها به منظور دستیابی به الگو و چارچوب مفهومی بهره گرفته شد. برای اعتباریابی، ضمن بهره‌مندی از مقایسه‌های مستمر با مراجعه به خبرگان در قالب روش ممیّزی بیرونی، الگوی مفهومی و گزاره‌های فراگیر سیاستی اعتباریابی شد. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاضر پس از تحلیل آیات، دستیابی به الگو و چارچوب مفهومی کلان فرهنگی- اجتماعی و استخراج گزاره‌های فراگیر قرآنی بر اساس آن چارچوب بود. در نظام فرهنگی- اجتماعی، علاوه بر گزاره‌های ناظر به عقلانیت و اصول کلان حاکم هستی‌شناسی، انسان‌شناسی، خداشناسی و سنّت‌شناسی، خط‌مشی‌های فراگیر فرهنگی- اجتماعی در قالب گزاره‌های تجویزی و سیاستی ارائه شد.

کلیدواژه‌ها


-      آقایی، محمدرضا(1395). نظام اجتماعی مطلوب از منظر قرآن کریم. قم: جامعه المصطفی العالمیه.
-      آقایی، محمدرضا و نصرالله نظری(1392). «مبانی و ساختار نظام فرهنگی از منظر قرآن کریم». قرآن و علم، ش 12: 76-54.
-      اشتراوس، آنسلم و جولیت کوربین(1385). اصول روش تحقیق کیفی: نظریۀ مبنایی، رویّه‌ها و شیوه‌ها. ترجمه بیوک محمدی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
-      الوانی، سید مهدی(1387). تصمیم‌گیری و تعیین خط‌مشی دولتی. تهران: سمت.
-      الوانی، سید مهدی و فتاح شریف‌زاده(1389). فرایند خط‌مشی‌گذاری عمومی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، چ هفتم.
-      ایازی، سید علینقی و محمدباقر آخوندی(1394). اندیشه‌های اجتماعی در قرآن. تهران: خاتم.
-      توسلی، محمدصادق و حسینعلی سعدی(1394). «تبیین مؤلفه‌های حجیت خط‌مشی‌های عمومی مبتنی بر دیدگاه شهید صدر». حکومت اسلامی، ش 75: 90-68.
-      خیری، حسن(1393). مبانی نظام اجتماعی اسلام. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
-      دانش‌فرد، کرم‌الله(1393). فرایند خط‌مشی‌گذاری عمومی. تهران: صفار.
-      ذوعلم، علی(1392). فرهنگ معیار از منظر قرآن کریم. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
-      کرایب، یان(1392). نظریۀ اجتماعی مدرن؛ از پارسونز تا هابرماس. ترجمۀ عباس مخبر. تهران: آگه.
-      محمدپور، احمد(1392). روش تحقیق کیفی ضد روش 1 (منطق و طرح در روش‌شناسی کیفی). تهران: ‌جامعه‌شناسان.
-      میرزایی اهرنجانی، حسن(1386). مبانی فلسفی تئوری سازمان. تهران: سمت.
-      هچ، ماری جو و آن ال. کانلیف(1394). نظریۀ سازمان: مدرن، نمادین- تفسیری و پست‌مدرن. ترجمه حسن دانایی‌فر. تهران: مؤسسه کتاب مهربان نشر.
-       Aghaei, Mohammad Reza & Nasrollah Nazari (2013). “The Foundations and Structure of the Cultural System from the Point of View of the Holy Qur'an”. Quranic and Science Quarterly, No. 12: 54-76.
-       Aghaie, Mohammad Reza (2016). Desirable Social System from the Point of View of the Holy Qur'an. Qom: Al-Mustafa Al-Almayyah Publication.
-       Alvani, Seyyed Mehdi & Fattah Sharifzadeh (2010). Public Policy Process. Tehran: Allameh Tabatabaei University Press, Seventh Edition.
-       Alvani, Seyyed Mehdi (2008). Decision Making and Definition of Government Policy. Tehran: SAMT Publication.
-       Anderson, J.E. (1975). Public Policy Making. New York: Praeger Publishers, Inc.
-       Ayazi, Seyyed Ali Nagi & Mohammad Bagher Akhundi (2015). Social Thoughts in the Quran. Tehran: Khatam Publications.
-       Baskerville, R. & M. Siponen (2002). “An Information Security Meta-Policy for Emergent Organizations”. Logistics Information Management, 15: 337-346.
-       Belokosztolszki &A.; K. Moody . (2002). Meta-Policies for Distributed Role-Based Access Control Systems. Proceedings Third International Workshop on Policies for Distributed Systems and Networks , pp106-115.
-       Charmaz, Kathy (2000). “Grounded Theory: Objectivist and Constructivist Methods”. In: N.K. Denzin & Y.S. Lincoln (Eds.). Handsbook of Qualitative Research. Second Edition, Thousand Oaks, Ca: Sqage Publications Ltd.
-       Charmaz, Kathy (2006). Grounding Grounded Theory: A Practical Guide through Qualitative Analysis. London: Sage Publications Ltd.
-       Craib, Ian (2013). Modern Social Theory: From Parsons to Habermas. Translated by Abbas Mokhber. Tehran: Agah Publication.
-       Creswell, J.W. (2005). Educational Research: Planning, Conducting, and Evaluating Quantitative and Qualitative Research. University of Nebraska–Lincoln.
-       Danesh Fard, Karamollah (2014). The Process of Public Policy Making. Tehran: Saffar Publication.
-       Dye, Thomas (2013). Understanding Public Policy. Pearson; 14 Editions.
-       Guppy, P. (2008). Policy Guide for Washington State. Seattle, Wash: Washington Policy Center.
-       Hatch, M.J. & A.L. Cunliffe (2015). Organization Theory: Modern, Symbolic, and Postmodern Perspectives. Translation by Hassan Danaeefar. Tehran: Mehraban Publishing.
-       Karakostas, B. & Y. Zorgios (2008). Engineering Service Oriented Systems: A Model Driven Approach. Hershey, Pa: IGI Pub.
-       Khairi, Hasan (2014). The Foundations of the Social System of Islam. Qom: Institute of Islamic Sciences and Culture.
-       Mays, N. & G. Pope (2002). “Assessing Quality in Qualitative Research”. British Medical Journal, Jan. I: 50-52.
-       McConnell, A. (2015). “Policy Success, Policy Failure and Grey Areas in-between”. Journal of Public Policy, 30 (3): 345-362.
-       Mirzai Ahrendani, Hassan (2007). The Philosophical Foundations of Organization Theory. Tehran: SAMT.
-       Mohammadpour, Ahmad (2013). Qualitative Research Methodology; Anti Method 1 (Logic and Methodology of Qualitative Methodology). Tehran: Sociologists.
-       Orwell, G. (1953). Politics and the English Language. Collections of Essays.
-       Polyrakis, A. (2002). The Meta-Policy Information base. Ottawa: National Library of Canada = Bibliothèque Nationale du Canada.
-       Smith, Bruce L. (2003). Public Policy and Public Participation Engaging Citizens and Community in the Development of Public Policy. Population and Public Health Branch Atlantic Regional Office Health Canada.
-       Smith, K.B. & C.W. Larimer (2009). The Public Policy Theory Primer. Boulder, CO: Westview Press.
-       Stewart, J. (2016). Public Policy Values. Place of Publication Not Identified: Palgrave MacMillan.
-       Strauss, A.L. & J.M. Corbin (2006). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory. Translation by Biouk Mohammadi. Tehran: Publications of the Institute of Humanities and Cultural Studies.
-       Tavassoli, Mohammad Sadegh & Hossein Ali Sa'di (2015). “Explaining the Validity Components of Public Policies Based on Shahid Sadr's Viewpoint”. The Islamic State Journal, No. 75: 68-90.
-       Vickers, Sir Geofrrey (1965). The Art of Judgement. London: Chapman & Hall.
-       Wedel, Janine R.; Cris Shore, Gregory Feldman & Stacy Lathrop (2005). “Toward an Anthropology of Public Policy”. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 600: 30-50.
-       Zooelm, Ali (2013). Culture is a Criterion from the Point of View of the Holy Qur'an. Tehran: Publication of the Research Center for Islamic Culture and Thought.